En Çok Gıda İsrafı Yapan Ülkeler Hangileri ve Evde İsrafı Nasıl Azaltabiliriz?

Dünyada yüz milyonlarca insan açlıkla mücadele ederken her yıl bir milyar tondan fazla gıda israf ediliyor.

Dünya genelinde tüketicilere sunulan her beş tabak yemekten yaklaşık biri çöpe gidiyor. Bu, yılda bir milyar tondan fazla gıdanın israf edilmesi anlamına geliyor.

Birleşmiş Milletler verilerine göre 2025 yılında yaklaşık 645 milyon insan açlıkla karşı karşıyaydı. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 7,8'ine karşılık gelen bu sayı, gıda israfının boyutlarını daha da düşündürücü hâle getiriyor.

Her yıl 16 Ekim'de kutlanan Dünya Gıda Günü, 1945 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) kuruluş yıl dönümüne dayanıyor. 2026 yılının teması olan “Bugün yenilik yapın, yarını besleyin”, daha fazla insanı besleyebilen ve daha az gıdayı israf eden sistemlerin kurulmasına dikkat çekiyor.

Dünyada açlık azalıyor ama sorun devam ediyor

Birleşmiş Milletlerin Dünya Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu raporuna göre küresel açlık üst üste üçüncü yılda da geriledi. Ancak açlıkla mücadele eden insanların sayısı hâlâ COVID-19 salgını öncesindeki düzeyin üzerinde.

2022 yılında dünya nüfusunun yüzde 8,6'sı açlıkla karşı karşıyayken bu oran 2024'te yüzde 8,1'e, 2025'te ise yüzde 7,8'e geriledi. Buna rağmen 2019 yılına kıyasla yaklaşık 61 milyon daha fazla insan açlık çekiyor.

Açlığın en yaygın olduğu kıta Afrika. 2025 yılında Afrika'da yaklaşık 309 milyon insan yetersiz besleniyordu. Bu, kıta nüfusunun yaklaşık beşte birine ve dünyadaki aç insanların neredeyse yarısına karşılık geliyor.

Asya'da yaklaşık 292 milyon kişi, Latin Amerika ve Karayipler'de ise 32 milyon kişi yetersiz beslenmeyle karşı karşıyaydı.

2026 Küresel Açlık Endeksi'nde de benzer bir tablo görülüyor. Açlığın en ağır yaşandığı ülkeler arasında Somali, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Çad ve Madagaskar bulunuyor. Sudan, Güney Sudan, Burundi ve Yemen'deki durum da endişe verici olarak değerlendiriliyor. Ancak çatışmalar ve veri eksiklikleri nedeniyle bu ülkeler için kesin endeks puanları hesaplanamıyor.

Her yıl ne kadar gıda israf ediliyor?

Gıda kaybı ve israfı, üretimden tüketim aşamasına kadar farklı noktalarda ortaya çıkıyor.

FAO'ya göre dünyada üretilen gıdaların yaklaşık yüzde 13'ü hasattan sonra, satış noktalarına ulaşmadan önce kayboluyor. Depolama, taşıma ve işleme sırasında meydana gelen bu kayıplar özellikle meyve ve sebzelerde yüksek.

Gıdaların tüketiciye ulaşmadan önce kaybolmasının ekonomik değeri yılda 400 milyar doları aşıyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) 2024 Gıda İsrafı Endeksi Raporu ise 2022 yılında evlerde, restoranlarda ve perakende satış noktalarında yaklaşık 1,05 milyar ton gıdanın israf edildiğini ortaya koyuyor.

Bu miktar, her biri 20 ton taşıyan yaklaşık 52,5 milyon kamyon dolusu gıdaya eşdeğer.

Gıda israfının yüzde 60'ı evlerde, yüzde 28'i restoranlar ve diğer yemek hizmetlerinde, yüzde 12'si ise marketler ve diğer perakende satış noktalarında gerçekleşiyor.

Bu rakamlar, gıda israfının yalnızca üretim ve dağıtım sistemleriyle ilgili olmadığını, günlük tüketim alışkanlıklarının da önemli bir payı bulunduğunu gösteriyor.

En fazla gıda israf eden ülkeler hangileri?

Dünya genelinde kişi başına yılda ortalama 132 kilogram gıda israf ediliyor. Bunun yaklaşık 79 kilogramı evlerde ortaya çıkıyor.

Ancak ülkeler arasında büyük farklılıklar var.

UNEP verilerine göre Maldivler, kişi başına yılda yaklaşık 260 kilogram evsel gıda israfıyla ilk sırada bulunuyor. Bu miktar, dünya genelindeki kişi başına toplam gıda israfı ortalamasının yaklaşık iki katı.

Maldivler'i Suriye, Dominik Cumhuriyeti, Seyşeller, Meksika ve Tunus izliyor. Bu ülkelerde kişi başına yıllık evsel gıda israfının 210 kilogramın üzerinde olduğu tahmin ediliyor.

İspanya ise kişi başına yaklaşık 39 kilogramlık evsel gıda israfıyla daha düşük değerlerin görüldüğü ülkeler arasında yer alıyor.

Bu sıralama kişi başına düşen evsel gıda israfına dayanıyor. Toplam israf miktarında ise nüfusu kalabalık ülkeler öne çıkabiliyor.

UNEP, sıcak iklime sahip ülkelerde evsel gıda israfının daha yüksek olmasında taze ürün tüketiminin ve soğutma imkânlarındaki farklılıkların etkili olabileceğini belirtiyor.

Evde gıda israfını nasıl azaltabiliriz?

Gıda israfının en büyük bölümünün evlerde gerçekleşmesi, bireysel alışkanlıkların değiştirilmesini önemli hâle getiriyor.

Alışverişi planlamak: Markete gitmeden önce evdeki yiyecekleri kontrol etmek, haftalık yemekleri düşünmek ve alışveriş listesi hazırlamak gereğinden fazla ürün alınmasını önleyebilir.

Tarih etiketlerini doğru okumak: Son tüketim tarihi, gıda güvenliğiyle ilgilidir. Tavsiye edilen tüketim tarihi ise ürünün kalitesini koruduğu süreyi gösterir. Uygun koşullarda saklanan bazı gıdalar tavsiye edilen tüketim tarihinden sonra da tüketilebilir. Ancak son tüketim tarihi geçmiş ürünler tüketilmemelidir.

Yiyecekleri uygun koşullarda saklamak: Buzdolabının 5 derece veya altında tutulması, gıdaların doğru bölümlere yerleştirilmesi ve meyve-sebzelerin özelliklerine göre saklanması bozulmayı azaltabilir.

Dondurucudan yararlanmak: Ekmek, pişmiş yemekler, et ve birçok sebze ile meyve bozulmadan önce dondurulabilir.

İhtiyaç kadar yemek hazırlamak: Özellikle pilav ve makarna gibi yiyeceklerde porsiyonları önceden hesaplamak, artan yemek miktarını azaltabilir.

Önce eski ürünleri tüketmek: Buzdolabında ve mutfak dolaplarında daha önce alınmış ürünleri öne koymak, unutulup bozulmalarını önlemeye yardımcı olur.

Artan yemekleri değerlendirmek: Uygun koşullarda saklanmış yemek artıkları yeni yemeklerde kullanılabilir. Sebze sapları ve kullanılabilir parçalar çorba yapımında değerlendirilebilir.

Kompost yapmak: Yenmeyen sebze ve meyve kabukları gibi organik atıklar, uygun koşullarda komposta dönüştürülebilir. Böylece çöplüklere giden organik atık miktarı azaltılabilir.

Gıda israfının ekonomik ve çevresel maliyeti

Birleşmiş Milletler verilerine göre gıda kaybı ve israfının dünya ekonomisine yıllık maliyeti 1 trilyon doları aşıyor.

Ancak sorun yalnızca ekonomik değil. Üretilip tüketilmeyen her gıda için kullanılan su, enerji, toprak ve emek de boşa harcanmış oluyor.

Ayrıca çöplüklere gönderilen gıda atıkları ayrışırken metan gazı açığa çıkarabiliyor. Metan, küresel ısınmaya katkıda bulunan güçlü sera gazlarından biri.

Dünyada milyonlarca insan yeterli gıdaya ulaşamazken her yıl bir milyar tondan fazla yiyeceğin israf edilmesi, gıda üretiminin yanında gıdanın nasıl saklandığına, dağıtıldığına ve tüketildiğine de dikkat edilmesi gerektiğini gösteriyor.

Gıda israfını azaltmak tek başına açlığı ortadan kaldırmaz. Ancak gıda sistemindeki kayıpları azaltmak, doğal kaynakları korumak ve hane bütçelerini desteklemek açısından önemli bir adım olabilir.

Özgün kaynak:

Al Jazeera — Marium Ali ve Mohamed Hussein, Which countries waste the most food and how can we reduce waste at home?, 16 Ekim 2026.
https://www.aljazeera.com/news/2026/10/16/which-countries-waste-the-most-food-and-how-to-reduce-waste-at-home