Yürekte Bir Yer

Robert Benton’ın 1984 tarihli Places in the Heart filmi, Büyük Buhran yıllarında Teksas’ta yaşayan Edna Spalding’in beklenmedik kaybıyla başlar. Kocasının ölümünün ardından iki çocuğu ve borç içindeki çiftliğiyle yalnız kalan Edna’nın önünde fazla seçenek yoktur. Banka borcun ödenmesini ister; çevresindekiler ise toprağı satmasını bekler. Edna kalmayı se1çer.

Filmin gücü, bu kararı büyük sözlerle anlatmamasından gelir. Edna başlangıçta ne hayatın bütün yükünü omuzlamaya hazırdır ne de örnek bir ka1hraman olarak çizilir. Ne yapacağını çoğu zaman bilmez; öğrenir, yanılır ve yeniden dener. Sally Field, bu değişimi abartıya kaçmadan canlandırır. Ona Oscar kazandıran performansın etkisi de buradadır.

Edna’nın mücadelesi, Moses ve Bay Will’in çiftliğe gelişiyle başka bir boyut kazanır. Moses, pamuk yetiştirmeyi bilen siyahi bir tarım işçisidir. Bay Will ise bağımsızlığını korumaya çalışan görme engelli bir kiracıdır. Üçü de dönemin toplumsal düzeninde farklı nedenlerle kenara itilmiştir. Onları bir araya getiren romantik bir yakınlık değil, önce ihtiyaçtır. Zamanla bu zorunlu birliktelik güvene dönüşür.

Benton, dayanışmayı kolay ve temiz bir çözüm olarak sunmaz. Çiftlikteki hayat ağırdır. Ekonomik baskı, ırkçılık, şiddet ve doğa koşulları sürekli karşılarına çıkar. Özellikle Ku Klux Klan’ın Moses’a yönelttiği saldırı, birlikte çalışmanın dönemin Teksas’ında ne kadar tehlikeli sayılabildiğini gösterir. Film bu şiddeti kullanarak seyirciyi etkilemeye çalışmaz; onu hikâyenin toplumsal gerçeği olarak önümüze koyar.

John Malkovich’in canlandırdığı Bay Will de filmin en dikkat çekici karakterlerinden biridir. Öfkeli, mesafeli ve alaycıdır. Film onu acınacak biri olarak göstermez. Başkalarının yardımına ihtiyaç duyduğu kadar onların kendisine biçtiği sınırlara da karşı çıkar. Malkovich, karakterin sertliği ile kırılganlığı arasındaki dengeyi korur.

Filmin sonundaki kilise sahnesi, anlatının gerçekçi çizgisinden bilinçli biçimde ayrılır. Yaşayanlarla ölenler, zarar verenlerle zarar görenler aynı ayinde buluşur. Bu sahne basit bir barışma veya bağışlanma ilanı değildir. Daha çok, gerçekleşmemiş bir ortaklık ihtimalini gösterir. Benton’ın çocukluğuna ait kasaba, kısa bir an için ayrımların ortadan kalktığı bir hafıza mekânına dönüşür.

Yürekte Bir Yer, insan dayanıklılığı üzerine kurulmuş bir film olsa da başarısını umut mesajına borçlu değildir. Kalıcı olmasının nedeni; yoksulluğu, ırkçılığı ve kaybı hafifletmeden, insanların birlikte hareket ederek ayakta kalabileceğini gösterebilmesidir. Kırk yılı aşkın süre sonra hâlâ etkili olmasının asıl sebebi de budur.